برنامه تربیتی امین از 23 هدف تربیتی امین(در ویرایش جدید تقلید یک شاخصه جداگانه و تقویت روحیه جمعی و تشکل گرایی جایگزین کمک به دیگران شد) بر اساس ساحت های تعلیم و تربیت اسلامی(مندرج در سند تحول بنیادین آموزش و پرورش) تشکیل شده و راهنمای عمل مبلغان امین در تربیت دانش آموزان مومن، پرهیزگار، متعهد،دانا، کارآمد و انقلابی می باشد که هدف کلان طرح تربیتی امین است.
الزامات اجرای برنامه تربیتی امین در مدرسه
به بهمنظور اجرای صحیح، منسجم و اثربخش طرح تربیتی و دستیابی به اهداف پیشبینیشده، لازم است مربیان و همه دستاندرکاران عرصه تعلیم و تربیت، مجموعهای از الزامات و شایستگیهای مدیریتی، اخلاقی، مهارتی و علمی را دارا باشند. توجه به این لوازم، زمینه را برای ارتقای کیفیت فعالیتهای تربیتی، افزایش هماهنگی میان عوامل مؤثر و تحقق بهتر اهداف طرح فراهم میسازد.
الف) لوازم مدیریتی و اجرایی
در عرصه مدیریت و اجرا، مربیان امین، باید از شایستگیها و توانمندیهای زیر برخوردار باشند:
- تدبیر، خلاقیت، ابتکار، جدیت و پشتکار در برنامهریزی و اجرای فعالیتها؛
- تعامل، هماهنگی و همکاری مستمر با معاونت تبلیغ و ستاد مدارس امین و اجرای دقیق آییننامهها و دستورالعملهای ابلاغی؛
- نیازسنجی و بررسی دقیق وضعیت موجود مدرسه و شناسایی اولویتهای تربیتی دانشآموزان؛
- دریافت بازخورد مستمر از فعالیتها و استفاده از نتایج آن برای اصلاح و بهبود برنامهها؛
- قرار دادن اهداف طرح تربیتی بهعنوان محور و جهتدهنده فعالیتهای فرهنگی، آموزشی و پرورشی مدرسه؛
- تشکلسازی و هدایت دانشآموزان به سمت فعالیتهای گروهی، جمعی و مسئولیتپذیری اجتماعی؛
- استفاده هدفمند از فرصتهای فوقبرنامه در راستای تحقق اهداف تربیتی؛
- مشارکت دادن مدیر، معلمان، کادر مدرسه، دانشآموزان و والدین در فعالیتهای فرهنگی و تربیتی؛
- توجه ویژه به برنامههای گروهی از جمله اردوها، حلقههای معرفتی، گروه یاوران معروف و سایر فعالیتهای جمعی؛
- بهرهگیری از امکانات و ظرفیتهای فرهنگی، تربیتی و آموزشی مدرسه و منطقه تبلیغی؛
- ایجاد شبکه ارتباطی مؤثر و مستمر میان مدرسه، خانواده و مسجد؛
- برنامهریزی و اجرای صحیح، منظم، مرحلهبندیشده و نظاممند فعالیتها؛
- نظارت مؤثر بر برنامهها و فعالیتهای فرهنگی و تربیتی و پیگیری نتایج آنها؛
- تعیین دقیق مسئولیتها و تقسیم کار میان اعضای کادر تربیتی و پرهیز از موازیکاری؛
- تعیین اولویتهای تربیتی متناسب با اقتضائات، نیازها و مسائل واقعی مدرسه؛
- تدوین برنامه عملیاتی سالانه و تبدیل اهداف کلی طرح به برنامهها و اقدامات قابل اجرا؛
- پیشبینی منابع، امکانات، نیروی انسانی و زمان مورد نیاز برای اجرای هر فعالیت؛
- مستندسازی فعالیتها، تجربیات و دستاوردهای تربیتی مدرسه با کمک مربی پرورشی و استفاده از آنها برای برنامهریزی آینده؛
- ارزیابی مستمر میزان تحقق اهداف و اصلاح بهموقع برنامهها بر اساس نتایج ارزیابی؛
- مدیریت صحیح زمان و جلوگیری از تراکم، پراکندگی و فرسایشی شدن فعالیتهای تربیتی؛
- ایجاد سازوکار مشخص برای شناسایی، انتقال و پیگیری مسائل و آسیبهای تربیتی دانشآموزان؛
- استفاده از ظرفیت افراد توانمند، متخصص و باتجربه در طراحی و اجرای برنامههای تربیتی؛
- پیشبینی برنامههای جایگزین برای شرایط پیشبینینشده و تغییرات محیطی؛
- ایجاد فضای مشارکت، همافزایی و همدلی میان عوامل مدرسه در اجرای طرح؛
- توجه به استمرار و پیوستگی فعالیتهای تربیتی و پرهیز از اجرای برنامههای مقطعی و مناسبتی صرف؛
- ایجاد نظام ارتباطی منظم با والدین و ارائه بازخورد مناسب درباره روند تربیتی دانشآموزان؛
- شناسایی و فعالسازی ظرفیتهای محلی، فرهنگی، اجتماعی و مذهبی پیرامون مدرسه؛
- توجه به اقتضائات دورههای مختلف تحصیلی و متناسبسازی برنامهها با سن و ویژگیهای دانشآموزان؛
ب) لوازم اخلاقی و تربیتی
برای دستیابی به اهداف تربیتی، مربیان مبلغان امین باید در کنار دانش و مهارت، از شایستگیهای اخلاقی و تربیتی زیر برخوردار باشند:
- توکل به خداوند متعال و توسل به اهلبیت علیهمالسلام در مسیر تربیت دینی دانشآموزان؛
- رعایت تقوای الهی و اهتمام به تهذیب نفس؛
- حسن خلق، خوشرویی و برخورد کریمانه با دانشآموزان؛
- برخورداری از سعه صدر و توانایی تحمل تفاوتها و دشواریهای تربیتی؛
- نظم، آراستگی و رعایت شأن و جایگاه مربی؛
- هماهنگی میان گفتار و عمل و پرهیز از دوگانگی در رفتار؛
- برخورداری از حسن ظن و پرهیز از بدبینی، سوءظن و قضاوت شتابزده درباره دیگران؛
- توجه جدی به نقش الگویی مربی در شکلگیری رفتار، نگرش و بینش دانشآموزان؛
- توجه دادن متربیان به ارزش هدایتگری، مسئولیتپذیری و نقش آنان در رشد خود و دیگران؛
- رعایت کرامت، شخصیت و حرمت دانشآموزان در همه موقعیتهای تربیتی؛
- برخورداری از اخلاص و پرهیز از خودنمایی و رفتارهای نمایشی در فعالیتهای تربیتی؛
- محبت و دلسوزی واقعی نسبت به دانشآموزان و توجه به نیازهای عاطفی آنان؛
- رعایت عدالت و پرهیز از تبعیض میان دانشآموزان؛
- حفظ اسرار و رعایت حریم خصوصی دانشآموزان و خانوادهها؛
- پرهیز از تحقیر، سرزنش، برچسبزنی و مقایسه نامناسب دانشآموزان با یکدیگر؛
- صبوری در فرآیند تربیت و پرهیز از انتظار تغییرات سریع و مقطعی؛
- احترام به تفاوتهای فردی، استعدادها، علایق و شرایط تربیتی دانشآموزان؛
- برخورداری از روحیه امیدبخشی و پرهیز از ایجاد یأس و ناامیدی در دانشآموزان؛
- تقویت روحیه مسئولیتپذیری، ایثار، گذشت، تعاون و خدمت در دانشآموزان؛
- توجه به اصلاح تدریجی رفتار و نگرش دانشآموزان و پرهیز از تربیت تحمیلی؛
- رعایت ادب، متانت و اخلاق اسلامی در ارتباط با دانشآموز، همکار و والدین؛
- پذیرش خطا و توانایی عذرخواهی و اصلاح رفتار در صورت اشتباه؛
- پرهیز از خشونت کلامی و رفتاری و استفاده از روشهای تربیتی حکیمانه و اقناعی؛
- حفظ نشاط، امید و روحیه مثبت در محیط تربیتی؛
- توجه به نیت الهی و معنویت در همه فعالیتهای تربیتی؛
- تقویت روحیه خدمتگزاری و مسئولیتپذیری در برابر دانشآموزان و خانوادهها؛
- توجه به فرصتهای تربیتی نهفته در رفتارها و موقعیتهای روزمره مدرسه؛
- پرهیز از افراط و تفریط در برخوردهای تربیتی و رعایت اعتدال؛
- حفظ اقتدار تربیتی همراه با محبت، احترام و صمیمیت؛
- تلاش مستمر برای رشد اخلاقی، معنوی و تربیتی خویش بهعنوان پیششرط اثرگذاری بر متربی.
ج) لوازم مهارتی و کاربردی
مربیان امین، برای افزایش اثربخشی فعالیتها و تحقق اهداف طرح، باید از مهارتهای زیر برخوردار باشند:
- برقراری ارتباط مؤثر همراه با محبت، صمیمیت و احترام(با توجه به کتاب برنامه های فرهنگی مدارس امین)؛
- تنوعبخشی و خلاقیت در انتقال مفاهیم دینی و تربیتی؛
- انعطاف در برنامهها و روشهای تبلیغی و تربیتی؛
- استفاده از جذابیتهای هنری در انتقال مفاهیم دینی و اجرای فعالیتهای تربیتی؛
- استفاده هدفمند از فرصتها و ظرفیتهای فضای مجازی؛
- توانایی پاسخگویی مناسب به پرسشها و شبهات دانشآموزان؛
- برخورداری از توان کلاسداری، سخنرانی و اردوداری؛
- استفاده از دانش و تجربیات مبلغان و مربیان موفق؛
- توانایی مشاوره و راهنمایی و ارجاع صحیح مسائل تخصصی به افراد صاحبنظر؛
- ایجاد تفکر و پرسشگری در فعالیتهای آموزشی و پرورشی؛
- توانایی شنیدن فعال و درک دقیق سخنان، نیازها و دغدغههای دانشآموزان؛
- توانایی مدیریت تعارض و حل اختلاف میان دانشآموزان؛
- مهارت در ایجاد و مدیریت گروههای دانشآموزی؛
- توانایی شناسایی استعدادها و ظرفیتهای فردی و گروهی دانشآموزان؛
- توانایی طراحی فعالیتهای مشارکتی، مسئلهمحور و تجربهمحور؛
- مهارت در قصهگویی، روایتگری و استفاده از داستانهای تربیتی متناسب با مخاطب؛
- توانایی بهرهگیری از بازی، مسابقه و فعالیتهای جذاب در فرآیند تربیت؛
- مهارت در ایجاد انگیزه و افزایش مشارکت فعال دانشآموزان؛
- توانایی مدیریت شرایط بحرانی و موقعیتهای دشوار تربیتی؛
- مهارت در گفتوگوی تربیتی و هدایت دانشآموز به سمت فهم و انتخاب آگاهانه؛
- توانایی ارائه بازخورد سازنده و اصلاحی به دانشآموزان؛
- مهارت در برنامهریزی و اجرای فعالیتهای اردویی و گروهی؛
- توانایی استفاده از ابزارهای دیداری، شنیداری و چندرسانهای در فعالیتهای تربیتی؛
- مهارت در برقراری ارتباط مؤثر با والدین و انتقال مسائل تربیتی به آنان؛
- توانایی مستندسازی تجربیات و فعالیتهای تربیتی؛
- مهارت در ارزیابی میزان اثربخشی برنامههای تربیتی؛
- توانایی متناسبسازی شیوه ارتباط و آموزش با تفاوتهای سنی و فردی دانشآموزان؛
- مهارت در شناسایی موقعیتهای تربیتی و تبدیل رویدادهای روزمره به فرصت رشد؛
- توانایی استفاده از ظرفیتهای همسالان و دانشآموزان فعال برای تقویت جریان تربیتی؛
- توانایی تلفیق روشهای مستقیم و غیرمستقیم تربیتی و انتخاب روش مناسب متناسب با موقعیت.
د) لوازم علمی و دانشی
برای ارتقای توان علمی و افزایش بهرهوری فعالیتهای تربیتی، ضروری است مربیان امین با حوزههای دانشی زیر آشنایی کافی داشته باشند:
توانایی پیوند دادن دانش دینی، تربیتی، روانشناختی و اجتماعی در تحلیل مسائل و طراحی مداخلات تربیتی.
آشنایی با علوم و معارف اسلامی از جمله عقاید، تفسیر، احکام، اخلاق و سیره اهلبیت علیهمالسلام؛
آشنایی با دانشهایی همچون شبههشناسی، روانشناسی، جامعهشناسی و انسانشناسی؛
آشنایی با مباحث جنگ نرم، دشمنشناسی و شناخت جریانهای فکری و فرهنگی اثرگذار بر دانشآموزان؛
آشنایی با سواد رسانهای، فضای مجازی، شبکههای اجتماعی و بازیهای رایانهای؛
آشنایی با قوانین، مقررات و ضوابط آموزش و پرورش؛
آشنایی با مبانی، اصول و روشهای تربیتی و توانایی بهکارگیری صحیح آنها؛
شناخت عوامل و موانع تربیتی و تلاش برای تقویت عوامل مؤثر و کاهش یا رفع موانع؛
آشنایی با کتابهای آموزشی و درسی مقاطع مختلف تحصیلی بهمنظور بهرهبرداری تربیتی از محتوای آنها؛
آشنایی با ویژگیهای رشدی، شناختی، عاطفی و اجتماعی دانشآموزان در دورههای مختلف سنی؛
آشنایی با آسیبها و مسائل تربیتی و اجتماعی متناسب با گروه سنی دانشآموزان؛
آشنایی با مبانی و رویکردهای تربیت اسلامی و تفاوت آن با رویکردهای رقیب؛
آشنایی با روشهای پاسخگویی مستدل و منطقی به پرسشها و شبهات اعتقادی و دینی؛
آشنایی با تاریخ اسلام، تاریخ انقلاب اسلامی و فرهنگ و معارف دفاع مقدس؛
آشنایی با سیره تربیتی پیامبر اکرم صلیاللهعلیهوآله و اهلبیت علیهمالسلام؛
آشنایی با ادبیات کودک و نوجوان و منابع مناسب تربیتی برای گروههای سنی مختلف؛
آشنایی با منابع معتبر و توانایی تشخیص منابع علمی و دینی قابل اعتماد؛
آشنایی با روشهای مطالعه، تحقیق و دسترسی به منابع علمی مورد نیاز در مسائل تربیتی؛
آشنایی با مباحث مربوط به هویت دینی، ملی و انقلابی و عوامل مؤثر بر شکلگیری آن؛
آشنایی با مسائل و اقتضائات فرهنگی و اجتماعی منطقه و محیط پیرامون مدرسه؛
آشنایی با اصول ارتباط و تعامل تربیتی میان مدرسه و خانواده؛
آشنایی با مبانی و روشهای تربیت اخلاقی و معنوی دانشآموزان؛
آشنایی با روشهای تقویت تفکر، پرسشگری، تعقل و انتخاب آگاهانه در دانشآموزان؛
آشنایی با ظرفیتهای تربیتی مسجد، هیئت، خانواده و سایر نهادهای اجتماعی؛
آشنایی با روشهای بهرهگیری تربیتی از مناسبتهای مذهبی، ملی و انقلابی؛
آشنایی با اصول و شیوههای تربیت گروهی و تشکلسازی دانشآموزی؛
آشنایی با مبانی و شیوههای سنجش و ارزیابی فعالیتها و دستاوردهای تربیتی؛
آشنایی با تجربهها و الگوهای موفق تربیتی و توانایی تحلیل و بومیسازی آنها؛
آشنایی با تحولات فرهنگی و رسانهای روز و تأثیر آنها بر نگرش و رفتار دانشآموزان؛
بهروز نگه داشتن دانش تربیتی و اهتمام به مطالعه و یادگیری مستمر؛
بسیار عالی