حلّ مسائل تربیتی دانشآموزان، نیازمند شناخت، رصد، اولویتبندی و اقدام و برنامهریزی است. در این بخش به شرح مراحل عملیاتی فرایند حل مسائل تربیتی میپردازیم؛
فرایند حل مسائل تربیتی
گام اول) جمعآوری اطلاعات
مربی همچون طبیب است. حضور و نقش مربی، کمک و یاری در حل مسائل و آسیبهاست. پس در گام اول، ضروری است مسئله، آسیب، درد و مشکل شناسایی شود تا برای حل و رفع آنها اقدامی صورت گیرد؛ این گام طی سه مرحله تحقق مییابد:
1. رصد و وضعیتشناسی
توضیحات و نحوهی انجام این مرحله در «رصد و وضعیتشناسی» مطالعه شود.
2. اجرای کامل ارزیابی دوگانه
- ارزیابی اولیه
- ارزیابی نهایی
- کارنامه تربیتی
- تفسیر و تحلیل کارنامهی تربیتی
پس از انجام ارزیابی دوگانه، تفسیر کارنامهی تربیتی به شیوهای توصیفی انجام میشود.
شاخصهای ارزیابی، ابتدا به صورت کیفی (خیلی خوب – خوب – نیاز به بررسی وضعیت – بررسی اضطراری و نیاز به مشاوره) رتبهبندی خواهند شد و سپس با تبدیلشدن به اعداد کمّی، در نهایت سطح کرامت نفس دانشآموز را نشان خواهند داد.
عناوین و شاخصهای مورد سنجش:
- سطح نشاط و میزان رضایت از زندگی: (سؤالات 1 و 2 و 4 پرسشنامه)
- سطح خودارزشمندی و توجه به داشتهها: (سؤالات 3 و 5 و 6 و 7 و 8)
- سطح مقایسه نکردن و درگیر نظر دیگران نبودن: (سؤالات 9 و 10)
- سطح ادب و پرهیز از گناه و کارهای ناشایست: (سؤالات 11، 12 و 13)
- آستانهی تحمل و میزان مسئولیتپذیری: (سؤالات 14 و 15)
در ادامه تفسیر و تحلیل مختصر کارنامهی تربیتی آمده است:
- جزوهی مکتوب «تفسیر کارنامهی تربیتی»
- صوت «تحلیل مختصر کارنامهی تربیتی»
در نتیجهی انجام ارزیابی دوگانه و ثبت اطلاعات در کارنامهی تربیتی، افراد با کرامت نفس بسیار بالا یا بسیار پایین، شناخته خواهند شد.
3.اجرای آکادمیک قانون (عمومی)
شرح این برنامه را در «آکادمیک قانون» ملاحظه فرمایید.
گام دوم) تحلیل و اولویتبندی
بدیهی است مربیان در مرحلهی پیگیری و حل مسائل موجود، باید از ظرفیت افراد مؤثر در مدرسه استفاده نموده و آسیبها و مسائل را اولویتبندی نمایند:
۱. تشکیل کارگروه پیشگیری و مقابله با آسیبها
کارگروه حل مسئله باید با هماهنگی مدیریت محترم مدرسه تشکیل شود و اعضای آن شامل مدیر، کادر اجرایی، معلمان و مربی امین مدرسه باشند. این ترکیب، امکان بررسی همهجانبهی مسائل تربیتی را فراهم میسازد.
۲. شناسایی شناسایی مسائل مهم مدرسه و تعیین سه اولویت اول
در فرآیند شناسایی مسائل، گاهی مربی به موضوعی برمیخورد که ریشه آن تنها در میان دانشآموزان نیست، بلکه به رفتار یا الگوی رفتاری برخی از همکاران نیز بازمیگردد.
حضور مدیر، معلمان و دیگر اعضای کادر در جلسهی بررسی، سبب میشود تا همگان ضمن آگاهی از منشأ و ابعاد مسئله، موضع مدرسه را نسبت به آن بشناسند و بهصورت جمعی برای اصلاح فضا تصمیم بگیرند.
بهعنوان نمونه، در مواردی مشاهده شده است که منشأ بددهانی یا فحاشی دانشآموزان، رفتار نادرست یکی از ارکان مدرسه بوده است. وقتی چنین مسئلهای در حضور جمعی از همکاران طرح میشود، فرد مربوطه بدون سرزنش مستقیم، متوجه تأثیر رفتار خود بر دانشآموزان شده و با درک پیامد تربیتی آن، در رفتار خود بازنگری میکند.
چنین مواجههای، خود بخشی از تربیت درونسازمانی و الگوی اصلاح در محیط مدرسه به شمار میآید.
مربی در جلسات همفکری با کارگروه مدرسه، به اولویتبندی و انتخاب نهایی مسائل میپردازد.
گام سوم) برنامهریزی و اقدام
- تدوین طرح درس سهگام
- دعوت از کارشناس و برگزاری نشستهای تخصصی ویژه اولیا و مربیان
- اولویتبندی دانشآموزان مسئلهدار و پیگیری حل مسائل و ثبت در پروندههای تربیتی
- مشارکتدادن دانشآموزان در ارائه راه حل به صورت کلاسی
- تشکیل گروه یاوران امین از بین دانشآموزان و پیگیری حل مسائل
گام چهارم) انعکاس دستاوردها
- ایجاد نظام مستندسازی و یادگیری مستمر از تجربههای تربیتی مدرسه برای بهبود تصمیمگیری، ارتقای کیفیت برنامهها و الگوسازی برای آینده
- برگزاری یک جلسه «بازخوانی تجارب» با حضور معلمان، مشاور و مدیر
- استخراج اصول موفقیت تربیتی جمعبندی شده برای آینده
شرح و تفصیل مراحل این فرایند در صفحات تارنمای مدارس امین و صوت «فرایند حل مسائل تربیتی» قابل بازیابی، مطالعه و تأمل است.
